(1942, Vaşinqton, ABŞ)
Əsərləri: “Pul, gəlir, səbəb-nəticə əlaqəsi” (1972), “Makroiqtisadiyyat və reallıq” (1980), “Ekonometrik modellərlə siyasi təhlil” (1982), “Qiymət səviyyəsinin və monetar və fiskal siyasət arasında əlaqənin müəyyən edilməsi üçün sadə model” (1994), “Rasional diqqətsizliyin nəticələri” (2003), “Mərkəzi Bankın müstəqilliyinin fiskal aspektləri” (2004)
Kristofer Sims müasir dövrün tanınmış iqtisadçılarındandır. Alim daha çox makroiqtisadi nəzəriyyə və siyasətlə məşğul olmuşdur.
Makroiqtisadi tədqiqatları ilə məşhur olan alim ümumi daxili məhsul (ÜDM), inflyasiya, investisiya və işsizlik kimi makroiqtisadi göstəricilərdəki dəyişikliklərin iqtisadi “şoklarla” və ya qısamüddətli iqtisadi nəticələrə səbəb olan gözlənilməz hadisələrlə qarşılıqlı təsirlərini (səbəb-nəticə) araşdırmışdır. Onun işləri hökumətin iqtisadi siyasətindəki dəyişikliklər (məsələn, mərkəzi bankların əsas faiz dərəcəsindəki dəyişiklik), neftin qiymətinin artması və ya məcmu istehlakın azalması kimi iqtisadi şokların iqtisadi artıma təsirlərini izləməyə yönəlmişdir.
Sims zaman seriyası analizinin statistik nəzəriyyəsinin və empirik makroiqtisadiyyatın əsasının yaradılmasına böyük töhfə vermişdir. O, siyasət və iqtisadiyyat arasındakı əlaqəni araşdırmaq üçün metodlar hazırlamışdır. İqtisadçı digər şokların (məsələn, inflyasiyanın artması nəticəsində əsas faiz dərəcəsindəki dəyişiklik) nəticəsində yaranan şokları və müstəqil şəkildə baş verən şokları ayırd etmək üçün vektor avtoreqressiyası (VAR) adlanan statistik alətə əsaslanan metoddan istifadə etmişdir. Fundamental şoklar adlanan müstəqil şoklar, zamanla müxtəlif makroiqtisadi göstəricilərə təsirlərini müəyyən etmək üçün impuls-cavab təhlili adlanan bir texnikadan istifadə etməklə şərh edilə bilər. O, bu metodu mərkəzi bankların müəyyənləşdirdiyi faiz dərəcələrindəki yüksəlişin təsirlərini araşdırarkən tətbiq etmişdir.
Simsin yanaşmasının əhəmiyyəti iqtisadi siyasətdə rasional olaraq gözlənilən və rasional olaraq gözlənilməz dəyişiklikləri müəyyən etmək üçün bir vasitə təmin etməsi idi. Əvvəllər bu iki növ dəyişikliyi makroiqtisadi göstəricilərdəki dalğalanmalara əsasən ayırd etmək çətin idi və bu, prinsipcə ya gözlənilməz siyasət dəyişikliyi, ya da siyasət dəyişikliyi gözləntisi ilə özəl sektorun davranışındakı dəyişikliklərlə əlaqələndirilə bilərdi.
Alim rasional diqqətsizlik nəzəriyyəsinin inkişafına töhfə vermişdir. İqtisadiyyatda rasional diqqətsizlik nəzəriyyəsi məlumat əldə etmə xərclərinin qərar qəbuletməyə təsirini araşdırır. Məsələn, qərar qəbul etmək üçün tələb olunan məlumatın əldə edilməsi baha başa gəldikdə, qərar qəbul edənlər tam məlumatı əldə etmək üçün xərc çəkmək əvəzinə, natamam məlumatlara əsaslanaraq rasional qərarlar qəbul edə bilərlər.
Sims makroiqtisadiyyatda rasional gözləntilər inqilabının açıq əleyhdarı olmuşdur. O, həmçinin real iqtisadi tsiklləri əks etdirən modellərin dəyərinə şübhə ilə yanaşırdı.
P.S. Amerikalı iqtisadçı Kristofer Sims ziyalı ailəsində anadan olmuşdur. Hər iki babası immiqrant idi (ingilis və eston yəhudisi). Atası Dövlət Departamentində çalışmışdır. Siyasətçi olan anası Konnektikut ştatının Qrinviç şəhərinin meri vəzifəsinə seçilmiş ilk qadın və ilk Demokrat olmuşdur. Sims beş yaşında olanda ailə iki il müddətinə Almaniyaya köçmüşdür. Almaniyadan sonra ailə Virciniyada, daha sonra isə Konnektikutda yaşamışdır. Kristofer liseydə təhsil alarkən orkestrdə trombon çalırdı və futbol oynamağı sevirdi.
Sims bakalavr dərəcəsini Harvard Universitetində riyaziyyat üzrə (1963), bitirmişdir. Magistr dərəcəsini Berkli Universitetində almışdır (1964). Riyaziyyat elmindən bezən Kristofer doktorluq dərəcəsini iqtisadiyyat üzrə Harvard Universitetindən (1968) qazanmışdır. Bundan sonra akademik karyerasına başlamışdır.
Sims uzun illər ərzində müəllimlik fəaliyyəti ilə məşğul olmuşdur. O, Harvard (1967-1970), Minnesota (1970-1990), Yel (1990-1999) Universitetlərində dərs deyib. 1999-cu ildən Prinston Universitetində tədris fəaliyyəti ilə məşğuldur.
1987-1991-ci illərdə Minneapolisdə Empirik Makroiqtisadiyyat İnstitutunun direktoru vəzifəsində işləmişdir.
1995-ci ildən mütəmadi olaraq Atlantada Federal Ehtiyat Bankında, 2000-2003-cü illərdə Filadelfiya Federal Ehtiyat Bankında, 1994-1997-ci illərdə və 2004-cü ildən hal-hazıra kimi Nyu-York Federal Ehtiyat Bankında elmi işçi vəzifəsi tutmuşdur. 2003-cü ildən Beynəlxalq Valyuta Fonduna dəvət olunmuş tədqiqatçıdır.
Ekonometrika Cəmiyyətinin (1995), Amerika İqtisadi Assosiasiyasının (2012) prezidenti olmuşdur. Ekonometrika Cəmiyyətinin (1974), Amerika İncəsənət və Elmlər Akademiyasının (1988), Amerika Milli Elmlər Akademiyasının (1989), Amerika Fəsləfə Cəmiyyətinin (2012) üzvüdür.
“Makroiqtisadiyyatda sәbәb vә nәticә әlaqәliliyi ilә bağlı empirik tәdqiqatlara gorә” 2011-ci ildә, 68 yaşında olarkən İqtisad üzrə Nobel mükafatına layiq görülmüşdür. O, bu mükafatı Harvardda tələbə yoldaşı olmuş ABŞ iqtisadçısı Tomas Con Sarcent ilə bölüşmüşdür. Mükafatın məbləğı 1,5 milyon ABŞ dolları (10 milyon İsveç kronu) təşkil etmişdir. İqtisadçı mükafatı 40 illik həmkarı ilə birlikdə qazandığı üçün çox xoşbəxt olduğunu bildirmişdir. O, həmçinin Nobel mükafatını qazanan hər bir şəxsin bir çox başqa insanların işini təmsil etdiyini, buna görə də bunun təkcə bir şərəf deyil, həm də bir məsuliyyət olduğunu söyləmişdir.
Sims ekonometrika və makroiqtisadi nəzəriyyə və siyasət sahələri üzrə çox sayda mühüm məqalələr dərc etmişdir. İki cildlik “Ekonometrikada irəliləyişlər: Altıncı Dünya Konqresi” (1994) seriyasının redaktoru olub.
Ekonometrika professoru kimi onun mühazirələrini izləməyin çətin olduğu qeyd olunur. Keçmiş tələbələri onun müəllim kimi hazırcavab və səbirli olduğunu deyirlər. Xaraktercə olduqca utancaq və eyni zamanda açıq fikirli insandır.
Sims digər iqtisadçılarla birlikdə qlobal karbon vergisini təşviq edən 14 mart 2012-ci il tarixli bəyanatı imzalamışdır. O, həmçinin 2024-cü ilin iyununda Donald Trampın maliyyə və ticarət siyasətinin Federal Ehtiyat Sisteminin müstəqilliyini məhdudlaşdırmaq səyləri ilə birlikdə ABŞ-da yenidən inflyasiyaya təkan verəcəyini iddia edən açıq məktubu imzalayan İqtisadiyyat üzrə 16 Nobel mükafatçısından biri olmuşdur.
1967-ci ildə Ketrin Sirs ilə evlənmişdir. Onların üç övladı, dörd nəvəsi var. Həyat yoldaşı uşaqlıqdan bəri həvəskar at sürdüyü üçün iqtisadçı da at sürməyə başlayıb. Onlar at sürməkdən zövq alırlar. Alim hazırda 83 yaşındadır və Nyu Cersi şəhərində yaşayır.
Hazırladı:
Gülnarə Fətəliyeva, ETN İqtisadiyyat İnstitutunun “İnnovativ iqtisadiyyat və rəqəmsal transformasiya” şöbəsinin aparıcı elmi işçisi, i.f.d.
